Jeśli przyjmiemy, że język martwy, to taki, który nie jest używany przez zwartą grupę etniczną lub taki, który ma obecnie rozproszoną społeczną bazę osób posługujących się nim, okaże się że definicja ta świetnie pasuje także do savoir-vivre’u. 

Tymczasem savoir-vivre mógłby być przecież jak język żywy, który może nadążać za przemianami w każdej dziedzinie życia, który jest sytuacyjny i ewoluuje od wewnątrz, również sam w sobie. 

Im dłużej zajmuję się tą dziedziną, tym bardziej widzę, że taktu, obycia, dobrego wychowania i dobrych manier brakuje w prawie każdym aspekcie życia codziennego. 

Listy, które od Was dostaję, sprawiają, że zachodzę w głowę, jak to jest możliwe, że pewne sytuacje zdarzają się w kraju, w którym co najmniej 55,5 proc. osób legitymizuje się wykształceniem średnim, co sugeruje, że można tu oczekiwać obycia społecznego na przynajmniej średnim poziomie. Jedną z sytuacji łamiących moje przywiązane do savoir-vivre’u serce jest ta, którą dzisiaj przedstawiam jako studium przypadku. Jest to fragment listu od stałej Czytelniczki:

„(…) mamy obecnie z mężem następujący problem: na czas naszej nieobecności (rok) w Polsce, wynajęliśmy nasze niedawno kupione (niemal puste z wyłączeniem kompletnie urządzonej kuchni i łazienki), świeżo odmalowane mieszkanie przyjaciołom – małżeństwu po 40-tce. Po cenie bardzo bardzo preferencyjnej. Po roku wróciliśmy i oprócz gdzieniegdzie przybrudzonych ścian (co jest normalne i zupełnie w porządku) zastaliśmy:
– kompletnie zniszczone trzy parapety (woda wyciekająca z bardzo licznych kwiatów zniszczyła farbę i częściowo też drewno),
– gwoździe powbijane w kilka miejsc w ścianach,
– obrazki i inne dekoracje poprzyklejane do ścian i świeżo domalowanych drzwi taśmami tak mocnymi, że razem z nimi schodzi także farba i część tynku)
– zepsuty nowy odkurzacz, który po roku od zakupu „magicznie” przestał działać.

Oczywiście naklejanie obrazków i wbijanie gwoździ odbyło się bez naszej wiedzy. O odkurzaczu także dowiedzieliśmy się długo po fakcie. Co mam zrobić w tej sytuacji? Głupio mi się upominać o zwrot kosztów za naprawdę parapetów i kupienie nowego (nietaniego zresztą) odkurzacza. Czy wpisać to wszystko, coś się stało w kontekst i ryzyko, czy jednak uznać, że granice gościnności zostały przekroczone?”.

* * *

Najważniejsza zasada dobrego wychowania dla osób wynajmujących mieszkanie od kogoś brzmi: o cudze dbamy bardziej niż o swoje. Nawet jeśli nie mamy w zwyczaju dbać o swoje rzeczy (bo uważamy to np. za przejaw sztywnej mieszczańskości), to nie możemy w ten sam nonszalancki sposób obchodzić się z cudzą własnością.

Na marginesie wspomnę, że zasada „dbania o cudze bardziej niż o swoje” rozciąga się też na inne elementy, które nie są naszą wyłączną własnością: wspólną przestrzeń i dobra publiczne, zarówno te materialne, jak i niematerialne. 

Wynajem jest czymś w rodzaju wypożyczenia, a rzecz pożyczoną zwracamy w takim stanie, w jakim ją od kogoś otrzymaliśmy. Jeśli podczas użytkowania została ona uszkodzona, zabrudzona lub w jakiś inny sposób zniszczona, należy ją naprawić, a w skrajnych przypadkach odkupić. 

Nie inaczej ma się rzecz ze zwrotem mieszkania, w którym tymczasowo mieszkaliśmy.

Nawet jeśli nie została spisana umowa, której warunki obligowałyby nas do zadośćuczynienia za ewentualne szkody, dobrze wychowany człowiek wie, co należy zrobić w sytuacji, kiedy takie szkody powstaną. 

W przeciwnym wypadku postawimy osobę wynajmującą w bardzo niezręcznej sytuacji upominania się o swoje. A upominanie się o to, co nam się po prostu należy, jest przecież w gruncie rzeczy upokarzające. Dodatkowo, w sytuacji opisanej przez Czytelniczkę sprawy nie ułatwia fakt, że byłymi najemcami są znajomi. 

Wyłaniają się tutaj dwa rozwiązania, jedno z punktu widzenia rozsądku, drugie z punktu widzenia elegancji.

1.

Zdrowy rozsądek podpowiada, aby zwrócić uwagę najemców na powstałe szkody i poinformować stanowczo, że oczekujemy za nie zadośćuczynienia. Istnieje tu jednak pewne prawdopodobieństwo, że znajomi zignorują nasze oczekiwania, umniejszą wagę zdarzeń, albo będą sugerować, że mieszkanie, zanim się do niego wprowadzili, wyglądało tak, jak wygląda teraz. To, że najemcy nie wyszli z inicjatywą napraw, stanowi silną przesłankę by myśleć, że nadal będą próbowali unikać odpowiedzialności.

Warto być przygotowanym na taki rozwój wypadków i przeanalizować, jakie kroki wówczas podejmiemy.  

2.

Elegancja z kolei podpowiada coś zgoła odwrotnego, a mianowicie, aby w tej sytuacji nie upominać się o zwrot kosztów naprawy, przy jednoczesnym skonstatowaniu, że widzimy powstałe zaniedbania i okazaniu niezadowolenia.

Uwaga: ten wytworny gest nie ma być wykonany dla znajomych, tylko dla siebie. Nie chodzi tu o uległość, naiwność czy źle rozumianą grzeczność dla kogoś, kto nie jest wobec nas w porządku. 

W elegancji chodzi o niechęć do szarpaniny o pieniądze oraz do procesu egzekwowania, stosowania środków przymusu.

Dlatego, jeśli możemy pozwolić sobie na taki gest, lepiej jest spisać pieniądze (a przy okazji znajomość z tymi osobami) na straty niż prosić o zwrot kosztów, domagać się zwrotu kosztów lub wykłócać się o zwrot kosztów.

Chciałabym zaznaczyć, że nie podejmuję tu owych kwestii z punktu widzenia psychologicznego, a tylko czysto savoir-vivre’owego. 

Warto pamiętać, że kiedy jesteśmy na wyższym poziomie savoir-vivre’u stosujemy rozwiązania, które powszechnie mogą wydawać się co najmniej nietypowe, gdyż działa tu zasada etiam si omnes, ego non, co znaczy nawet jeśli wszyscy inni, nie ja. 

Pozdrawiam ♥